ژئوپارک(Geopark)، مخفف پارک زمين‌شناسى(Geology Park) مى‌باشد و به سرزمين‌هايى که پديده‌هاى زمين‌شناسى بى‌همتا و تاريخچه ی تکامل زمين‌شناسى مشخصي دارند، گفته مى‌شود.

در واقع "ژئوپارک" منطقه‌اى است که در آن ميراث زمين‌شناسى به خوبى و بصورت پايدار حفظ ومديريت مى‌شود. به عبارت ديگر ژئوپارک سرزمينى است که يک يا چندجايگاه مهم ازنظر علمى(نه تنها زمين شناختى، بلکه باستان‌شناسى، اکولوژيکى يافرهنگى) را در خود جاى داده است.معرفى يک ژئوپارک براساس مواردى همچون تکامل کره زمين، شکل زمين، چشم‌انداز زمين(Natural landscape)، تشکيلات زمين‌شناسى، خاک‌شناسى، کانى‌شناسى، سنگ‌شناسى، فسيل‌شناسى، باستان‌شناسى، ميراث فرهنگى، زيست محيطى و مناطق با ارزش ازنظر گونه‌هاى جانورى و گياهى است.اين مناطق جزئى از يک شبکه جهانى است که بهترين تجارب را بااحترام به حفظ ميراث زمين به اشتراک گذاشته و معيار اصلى آن‌ها، استراتژى توسعه پايدار است. ژئوپارک ميراث به جاى مانده از فعاليت‌هاى طبيعى و بشرى در کره زمين است. در اين ميان هر کشورى که از تاريخ کهن و پيچيدگى‌هاى زمين شناختى بيشترى برخوردار باشد، پتانسيل مناسبى را در توسعه اين صنعت به همراه خواهد داشت.

هدف اصلى از ايجاد ژئوپارک‌ها، حراست وحفاظت از ميراث زمين است که درمعرض صدمات ناشى از فعاليت‌هاى انسانى قرار دارد. يونسکو طرحى به نام برنامه "شبکه بين‌المللى ژئوپارک" ايجاد نمود. اين شبکه بسترى براى تشريک مساعى متخصصين و دست‌اندرکاران ميراث زمين خواهد بود. درحال حاضر 25 ژئوپارک در اين شبکه قرار دارند كه از اين تعداد، 8 ژئوپارک در چين و 17 محدوده در اروپا قرار دارد. اين ژئوپارک‌ها در خصوصيات کلى مشترک هستند؛ اما هرکدام درمورد يا موارد خاصى نادر يا منحصربفردند که باعث تمايز آن ها از ديگر مناطق مى‌گردد.

يکى ديگر از نتايج اين طرح، گسترش ژئوتوريسم مى‌باشد. ژئوتوريسم در همراهى با اکوتوريسم، پديده‌هاى زمين‌شناسى و زيست‌محيطى را به خدمت آرامش روحى انسان‌هاى کنجکاو در مى‌آورد و آنان را در سفرى جذاب، لذت‌بخش و پرخاطره به کشف ناشناخته‌هاى جهان هستى و نزديکى با طبيعت و غوطه‌ور شدن در جاذبه‌هاى طبيعى آفرينش فرامى‌خواند.

از زمانى که يونسکو طرح شبکه بين المللى ژئوپارک را به اجرا درآورد، شاهد آن هستيم که تعداد زيادى از مکان ها در سراسر دنيا شناسايى و به عنوان ژئوپارک معرفى شده‌اند تا مورد حمايت و حفاظت قرار گيرند.ايران ازجمله سرزمين‌هايى است که به دليل تاريخ کهن وتنوع محيط زمين‌شناسى پتانسيل‌هاى فراوانى براى معرفى ژئوپارک را دارد و بايد موردتوجه قرار گيرد.از نظر توپولوژى و مورفولوژى سرزمين ايران فلات نسبتاً مرتفعى است که در بخش ميانى کمربند چين‌خورده آلپ_هيماليا قرار دارد.حدود 90 درصد از خاک کشور در محدوده فلات ايران واقع شده است. ايران در ابتدا جزئى از ابرقاره گندوانا محسوب مى‌شد ولي باتوجه به سرنوشتى که اين ابرقاره از بدو تشکيل تا امروز داشته است، قطعاتى از آن به تدريج جدا شده، برخى به جنوب اورازيا متصل شده و سرانجام قاره آسيا به شکل فعلى خوددرآمده است. کشور ما در طول دوران‌هاى زمين‌شناسى حوادث بى‌شمارى را پشت سر گذاشته است که مطالعه آن‌ها، زمين‌شناسى ايران را تشکيل مى‌دهد.از پروتروزوئيک تاکنون تمامي مراحل زمين‌ساختى مربوط به چرخه ويلسون در ايران رخ داده است و هم اکنون نيز غالب اين مراحل در حال تکوين مى‌باشند؛ از ريفت‌هاى درون قاره‌اى(نظير گسل ده شير) تا منطقه فرو رانش(فرو رانش بقاياى نئوتتيس به زير مکران) و مناطق برخوردقاره- قاره (برخورد ورقه عربستان با ورقه ايران زمين در امتداد گسل اصلى زاگرس).

درهر کدام از اين مراحل زمين ساختى محيط ‌هاى ساختارى، ماگمايى، دگرگونى و رسوبى خاصى بوجود آمده‌اند و در هر کدام از اين محيط ها کانسارهاى خاصى تشکيل گرديده‌اند.

در حال حاضر در ایران موزه ژئوپارک قشم در سال 1384 به طور رسمى گشايش يافت اما نیاز به شناسایی و ثبت سایر نقاط کشور که قابلیت معرفی به عنوان ژئوپارک را دارا می باشند وجود دارد تا بتوانیم فلات ایران را در مجموعه شبکه بين المللى ژئوپارک یونسکو ثبت نمائیم.

نوشته شده توسط الهام حسینی در یازدهم آبان 1388 |

گل‌فشان از جمله پديده‌هاي جالب توجه در منطقه ساحلي خزر و درياي عمان هستند. هر چند در نقاط ديگر دنيا نيز وجود دارد اما همبستگي اين عارضه زمين شناسي با منابع نفت و گاز آن را به پديده‌اي جذاب در اين دو حوضه تبديل كرده است. در كل تعداد گل‌فشان‌هاي زمين بيش از 800 عدد نيست كه بيش از نيمي از آنها در اطراف اين دو دريا قرار گرفته، بويژه تعدادي از آن در حوزه خزر در منطقه جمهوري آذربايجان واقع شده است.

نوشته شده توسط الهام حسینی در نهم آبان 1386 |

مجموعه جاذبه های طبیعی و بکر و پیشینه تاریخی و تمدن فرهنگی غنی، همواره مورد توجه گردشگران بوده است. کشور ما با طبیعت و اقلیم متنوع خود قاره ای کوچک با دیدنی های بسیار می باشد. در جهان امروز کشورهای مختلف با معرفی جذابیت های گردشگری خود سعی در بهبود وضعیت اقتصادی و توسعه خود دارند. سرزمین ما با وجود مکان های جذاب و دیدنی، می‌تواند با استفاده از این ثروت، از طریق صنعت گردشگری در بهبود و رشد وضع اقتصادی خود کوشا باشد و ثروت های غیر قابل تجدیدی چون نفت و گاز و معادن را، برای آیندگان نگاه دارد.

نوشته شده توسط الهام حسینی در هفتم آبان 1386 |

ژئوتوريسم :نوعي توريسم فرهنگي و طبيعي است كه ارتباط تنگاتنگ با پديده هاي زمين شناسي دارد و گاه باعث جذب بيننده هاي متخصص مي شود. ژئوتوريسم بر پايه بسياري از اكتشافات عجاب انگير رخ مي دهد كه در نتيجه آن باعث كشف ميراث طبيعي مي شود. آنچه كه گفته شد تنها در معني محدود نمي شود بلكه دامنه وسيعي از پتانسيل هاي توريسم طبعيت را در دل خود جاي مي دهد. امروزه در كشور ما هنوز چيزي بعنوان ژئوتوريسم معرفي نشده و عملاً به اين شاخه از توريسم مجالي داده نشده در صورتي كه اغلب افراد براي مشاهده پديده هايي ميروند كه كاملاً در اين دسته قرار دارد مانند تورهاي كوير. يكي از عاليترين صفات زمين شناسي اين است كه هر كجا برويد زمين هم هست. امروزه در بيشتر كشورهاي دنيا ، ژئوتوريسم، واژه اي شناخته شده است. گردشگران داخلي و خارجي از پديده هاي منحصر به فرد و ديدني هاي مربوط به علوم زمين ديدن مي‌كنند.

نوشته شده توسط الهام حسینی در بیست و سوم مهر 1386 |

 يكي از رشته‌هاي تخصصي اكوتوريسم است كه به معرفي پديده‌هاي زمين‌شناسي به گردشگران با حفظ هويت مكاني آنها مي‌پردازد.ژئوتوريسم از علوم ژئومورفولوژي، ژئوتكنيك، ژئوفيزيك زميني، ژئوشيميايي و كليماتولوژي بهره برده و كارشناسان علوم زمين و علاقه‌مندان به طبيعت را براي بازديد از جاذبه‌هاي زمين دعوت مي‌كند. حفظ محيط زيست و چشم‌اندازهاي آن، عدم تغيير و خودداري از دخالت انسان در بر هم زدن چهره زمين از اهداف اصلي ژئوتوريسم است.ژئوتوريسم زيرمجموعه توريسم پايدار بوده و هدف آن حفظ منابع گردشگري در مقاصد است. يعني هدايت گردشگران به نحوي كه محل مورد بازديد براي نسل هاي آينده هم همانطور باقي مانده و قابل استفاده باشد. ژئوتوريسم اين امكان را براي محققان و بهره‌برداران به وجود آورده است كه بتوانند محيط را بهتر و كيفيت بازديد را ارتقاء دهند به طوري كه دخالت انسان در زمين منجر به نشان دادن برجستگي ويژه و تازه‌اي از طبيعت گردد. تبديل كارخانه كنسروسازي خليج «مونته‌ري» در كاليفرنيا به آكواريوم بزرگ دريايي، ايجاد تاسيسات دفع و تصفيه فاضلاب چشمه‌هاي آبگرم و معدني «هاكونه» ژاپن موجب ارتقاء ژئوتوريسم در اين مناطق شده است. در ژئوتوريسم تلاش بر اين است كه دخالت و تصرفي توسط انسان در محيط صورت نگيرد اما به ناچار اگر اقدامي صورت گرفت اين اقدام بايستي منجر به كمال در طبيعت شود. ايجاد تغيير نبايستي ناسازگاري با محيط داشته باشد و چهره منطقه را دگرگون و ناهمگون كند. در ژئوتوريسم طبيعت دائم توسط فرسايش آبي و بادي در حال تنوع و دگرگوني است. اين دگرگوني توسط خود عوامل فرسايش طبيعي شكل مي‌گيرد نه انسان. «جاناتان تور تلات» متخصص و كارشناس جئوتوريسم در مجله نشنال جئوگرافيك واژه ژئوتوريسم را بدين طريق تعريف كرده است: توريسمي كه هويت جغرافيايي يك مكان را حفظ مي‌كند و يا آن را بهتر مي‌كند. او با اين تعريف تسريع مي‌نمايد كه درآمد توريسم به حفظ محيط‌هاي طبيعي كمك مي كند و به همين منظور او توريسم پايداري كه منجر به رفع فقر از جامعه ميزبان نشود را قبول نداشته و از واژه «توريسم پايدار موفق» ياد مي‌كند. لذا او ژئوتوريسم را نوعي توريسم پايدار موفق تعريف كرده كه فراتر از توريسم پايدار است. حفظ منابع گردشگري بدون بهره‌برداري و درآمد براي جامعه ميزبان و بهره معنوي براي گردشگران بي‌معني خواهد.

نوشته شده توسط الهام حسینی در شانزدهم مهر 1386 |