تعريف : مديريت ارايه مطلوب خدمات درماني و بهداشتي به گردشگران خارجي و داخلی از منظر بهروره ي اقتصادي که به منظور درمان و ديدار از جاذبه هاي ديدني به مکانی ديگري وارد می شوند.

توریسم درمانی

گردشگري درماني و بهداشتي امروزه از رو به رشدترين بخش‌هاي صنعت گردشگري جهان است که باعث شده است سازمان‌هاي دست‌اندرکار در کشورهاي علاقمند به توسعه‌ گردشگري توجه خود را به اين بخش از صنعت توريسم جلب و براي آن برنامه‌ريزي کنند و به همين دليل است که در نقاط مختلف جهان روش‌هاي درماني طبيعي مانند استفاده از چشمه‌هاي آب‌گرم بسيار مورد توجه قرار مي‌گيرد و تمامي اقشار مردم اعم از کم درآمدها و پردرآمدها به سمت اين نوع از گردشگري ابراز تمايل و می نمایند. همزمان با ارائه خدمات درماني اصلي در مراکز درماني دانشگاهي، در دوره نقاهت مثلاً با استفاده از چشمه‌هاي آب‌گرم و سواحل و ارتفاعات، درياچه هاي يخي،تالاب ها، آبشارها و.... که همگي محل‌هايی مناسب برای ایجاد اقامتگاه‌های توریستی بوده، با ایجاد مراکز تفریحی و ارائه سرویس‌ها و امکانات در این نقاط می‌توان آنها را به مقاصد گردشگری درجه اول در کشور برای گردشگران تبدیل کرد، زیرا هم‌زمان ضمن دریافت کالا در قالب خدمات پزشکی، هم لحظه‌هایی مفرح و پرهیجان داشته و هم به سلامت و آرامش دست می‌یابند. علاوه بر این به رونق دیدار و استفاده ازجاذبه‌های طبیعی، روش‌های درمانی با گرایش توریسم درمانی به دلایل اقتصادی و کسب ارز نیز در منطقه بیشتر مورد تو جه بخش خصوصی و دولتی قرار گرفته و موجب پیدایش فرصت های شغلی جدید میشود، زیرا که صادرات خدمات پزشکی از این طریق یک اصل شناخته شده برای تقویت ساختار بهداشت و درمان کشورمان است.

جایگاه وساختار برنامه‌ریزی برای توریسم درمانی

مدیریت توریسم درمانی به علت داشتن متولیان متعدد، نیاز به هماهنگی بیشتر بین دستگاهی و درون دستگاهی دارد. در سطح کلان کشوری، سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارت امور خارجه و وزارت رفاه و وزارت کشوراز جمله دستگاه هایی هستند که  با توجه به حوزه‌ی اختیارات خود هر کدام به نوعی در این موضوع تصمیم‌گیرنده محسوب می‌شوند.

سیاستگذاری کلان نظام توریسم درمانی نیاز به همکاری تمامی نهادهای ذیربط، و تنظیم وتدوین قوانین مورد نیاز با توجه به مصوبات بین‌المللی دارد، کسب درآمدهای ارزی برای کشور از  طریق ارائه خدمات پزشکی به گردشگران، به وجود آوردن همکاری‌های بین بخشی و درون‌بخشی در خصوص توسعه‌ی توریسم درمانی، ساماندهی بیماران داخلی که برای درمان به خارج از کشور سفر می‌کنند و طراحی و برنامه‌ریزی استراتژیک منطبق با چشم‌انداز افق ۲۰ ساله‌ی کشور در این بخش، از اهداف شورای سیاستگذاری گردشگری سلامت است. وزارت بهداشت نیز در زیرمجموعه معاونت درمانی خود، مدیریت توریسم درمانی تشکیل داده است که در حال حاضر مشغول برنامه‌ریزی و هماهنگی در معاونت درمانی این وزارتخانه و دیگر دستگاه های مسئول است.

اقدامات وزارت بهداشت

شناسایی و تجهیز مراکز درمانی دولتی و خصوصی که شاخص های لازمه پذیرش گردشگر خارجی بیمار را داشته باشند و بتوانند مجموعه‌ای از سرویس‌های مناسب استاندارد درمانی را ارائه دهند. پس از اجرای این طرح، مجموعه‌ای از بیمارستان‌ها و مراکز درمانی که دارای شرایط پذیرش بیمار خارجی باشند، به بیماران خارجی به طرق مختلف مثلا از طریق سقارتخانه ها ، وب سایت ها و رسانه هامعرفی می‌شوند. یکی دیگر از برنامه‌های در دست اقدام در وزارت بهداشت، صدور ویزای درمانی بوده است که در صورت موافقت وزارت امورخارجه با صدور آن، امتیازاتی برای افراد دریافت‌کننده این ویزا در نظر گرفته می‌شود. صدور سریعتر ویزا، و طی تشریفات قانونی فرودگاه در زمان کمتر ازجمله امتیازات این ویزاست.از دیگر برنامه های قابل انجام وزارت بهداشت، امکان صدور بیمه های درمانی برای گردشگران خارجی توسط سازمان های بیمه گر دولتی و بخش خصوصی است.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای توسعه‌ی توریسم درمانی برنامه‌هایی در نظر دارد که هنوز در مرحله‌ی تصویب در ساختار داخلی وزارتخانه و رایزنی با دستگاه‌های دیگر است. تهیه‌ی طرح جامع توریسم درمانی کشور یکی از این برنامه‌هاست که هنوز به نتیجه نهایی نرسیده است. بخشی از مقررات این طرح در معاونت سلامت وزارت بهداشت قابل تصویب است و بخشی دیگر که مستلزم تکالیف قانونی است باید به تصویب هیأت دولت برسد. پاره‌ای از آنها نیز مستلزم تفاهم دستگاه‌های دست‌اندرکار در این امر است تلاش برای جذب بیمار، فراهم شدن مقدمات ورود بیمار به ایران، نظارت بر مراکز درمانی و جمع‌آوری آمار بیماران از جمله جزئیات این طرح وزارت بهداشت است.

سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری

شورای سیاستگذاری گردشگری سلامت در سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری با ریاست معاون گردشگری سازمان مشغول به فعالیت است. این کمیته با حضور نمایندگانی تام‌الاختیار از سازمان رفاه تامین اجتماعی، وزارت درمان و بهداشت، معاونت گردشگری، مدیرکل دفتر طرح‌های توسعه و سرمایه‌گذاری، دبیر ستاد گردشگری سلامت (توریسم درمانی)، سرپرست دفتر بازاریابی و تبلیغات، عضو و نماینده‌ی رئیس و مدیرکل تجهیز منابع و بودجه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری تشکیل شده است.

برنامه چهارم دولت

دولت جمهوری اسلامی ایران براساس برنامه‌ریزی‌های خود باید تا پایان  برنامه‌ی چهارم توسعه، میبایستی ۳۰ درصد از نیازهای درمانی و بهداشتی کشور را از طریق صدور کالای خدمات پزشکی و توریسم درمانی فراهم کند .  در این قالب، درآمد ناشی ازتوریسم درمانی می‌تواند برای کشور ما، ایران عزیزکه به حرکت در روند توسعه می‌اندیشد سود آور باشد. برخی کشورهای آسیایی چون سنگاپور، تایلند و هند و ترکیه و حتی کشورهای تازه استقلال یافته حواشی دریای خزر به طور چشمگیری در حال تبلیغ سرویس‌های درمانی خود در میان بیماران منطقه و حتی جهان می باشند.  براساس آمار بهداشت جهانی، سالانه حدود ۵۰ میلیارد دلار، صرف درمان بیماران منطقه آسیا، در کشورهای اروپایی و آمریکایی می‌شود که جذب درصدی از این مبلغ در کشور می‌تواند تاثیر چشمگیری در اقتصاد گردشگری داشته باشد.

وضعیت فعلی توریسم درمانی در ایران

يکي از جاذبه ها و امتيازات ايران براي توريسم درماني در حوزه آب درماني است، به طوري که در حال حاضر بيش از 1000 چشمه آب معدني شناسايي شده است . به دلیل نبود نظام جامع و هماهنگ توریسم درمانی کشور، و باتوجه به اینکه این بیمارستان‌ها درحال‌حاضر موظف نیستند تعداد بیماران خود را به وزارت بهداشت گزارش کنند، آمار دقیقی از بیماران خارجی که در ایران درمان می شوند در دست نیست. واز طرفی وجود دلالان درمانی مستقر در مرزها و آنسوی کشور که هدایت کننده انتفاعی و کور بیماران خارجی به داخل کشور است باعث سردرگمی آماری مسئولین شده است. با این حال ارزانی و کیفیت بالای خدمات پزشکی از جاذبه‌های درمانی ایران برای خارجی‌ها و به ویژه از کشورهای منطقه است.در حال حاضر بیمارستان‌های میلاد تهران‌، بنت‌الهدی مشهد، رضوی مشهد و نمازی شیراز در امر توریسم درمانی فعال می باشند. در ارومیه بیمارستان امام رضا و مرکز درمانی و آموزشی امام (ره) وبه طور اتفاقی بیمارستان های بخش خصوصی بدون رعایت تعاریف لازمه خدمت رسانی می کنند.

زیرساخت‌ها و امکانات لازم  و تعارضات

وجود چند سازمان تصمیم‌گیر درباره‌ی توریسم درمانی، ضرورت ایجاد یک ساختار و نظام جامع برای توریسم درمانی را ضروری می‌کند. هر یک از دستگاه‌های دست‌اندرکار در این موضوع دیدگاه‌ها و مطالباتی دارند، که نبود یک نظام جامع برخی از این دیدگاه‌ها را دچار تعارض می‌کند. از دیدگاه مسئولان وزارت بهداشت تغییر در برخی قوانین و تصویب قوانین مورد نیاز نیز از دیگر اولویت‌های مورد نیاز برای رشد این بخش از توریسم کشور است. یکی دیگر از تسهیلات موردنیاز برای افرادی که برای درمان به کشور سفر می‌کنند، داشتن ویزای درمان است تا بتوانند بدون طی تشریفات وارد کشور شوند. از سوی دیگر وضع قوانین مشخص، نظارت دستگاه‌های مسئول بر امر توریسم درمانی کشور و پاسخگویی دستگاه‌های رسمی در قبال این موضوع را تسهیل می‌کند. با وجود این قوانین مشخص، بیمارستان‌ها موظف به ارائه آمار بیماران خارجی خود می‌شوند و وجود این آمار برنامه‌ریزی را برای دستگاه‌های مسئول امکان‌پذیر می‌کند. ایجاد تسهیلاتی که بیماران بتوانند دوران نقاهت پس از بیماری خود را به گردش در ایران بپردازند نیز از جمله مواردی است که نیاز به هماهنگی دستگاه های مسئول و ساخت مکان‌ها و مجتمع‌های خاص دارد. علاوه بر نیازهای مورد اشاره، مراکز آب درمانی و چشمه‌های آب گرم طبیعی کشور نیز جهت جذب توریست نیاز به سرمایه‌گذاری‌های ویژه‌ای دارند. زیرا این چشمه‌ها با وضعیت فعلی نمی‌توانند موفقیت چندانی در جذب گردشگران داشته باشند.

توریسم درمانی در جهان اسلام

يكي از زمينه‌هاي قابل طرح در زمینه گردشگري، كشورهاي اسلامي هستند که فرآيند شبكه سازي توريسم سلامت ميان كشورهاي اسلامي مبحث تازه ای در روابط بین آن ها می باشد. اين شبكه سازي هم از لحاظ ارائه خدمت به بيماران و هم از لحاظ منافع اقتصادي براي كشورها حائز اهميت است. در ميان كشورهاي اسلامي حدود 8 كشور به عنوان مقصد توريسم درماني مي توانند مطرح باشند و برخي از كشورها نيز امكان اعزام بيمار به ديگر كشورها را دارند.

در دومين مجمع گردشگري كشورهاي اسلامي در تاريخ 8 و 9 ارديبهشت ماه 88 در تهران و در تاريخ 10 ارديبهشت در جزيره كيش با حضور وزراي گردشگري 57 كشور اسلامي برگزار شد از متخصصان دنياي اسلام دعوت شد تا در ارتباط با مباني گردشگري سلامت نقطه نظرات و پيشنهادات خود را مطرح كنند . طباطبايي‌نژاد با اشاره به آثار برگزاري اين همايش خاطرنشان كرد: با توجه به اينكه آماري مدون در خصوص گردشگري سلامت در دنياي اسلام وجود ندارد اين همايش مي‌تواند زمينه‌اي براي تدوين آمار اين حوزه باشد و شركت‌ها آمار خود را به اشتراك بگذارند.
وي افزود: در اين پانل همچنين پيشنهادات اجرايي و عملي مطرح و در بيانيه نهايي مجمع گردشگري كشورهاي اسلامي گنجانده مي‌شود و مي‌توان به فرمول‌هاي مشتركي دست يافت تا كشورهاي اسلامي كه نياز به ارائه خدمات پزشكي دارند از ظرفيت‌هاي جهان اسلام استفاده كند

قابلیت های استان خراسان در توریسم درمانی

در سرزمین پهناور خراسان که از دیرباز مهد تمدن و سکونت اقوام گوناگون بوده است و و دارای پیشینه ای در طب و درمان می باشد وجود آبگرم های معدنی و ییلاقات خوش آب و هوا و گیاهان دارویی و طبی، می تواند زمینه ساز جذب توریسم درمانی در این خطه گردد. که در ادامه با اشاره به چند مورد بر این اصل تاکید می کنیم که خراسان می تواند شفابخش گردشگران باشد.

نوشته شده توسط الهام حسینی در دهم تیر 1388 |