در ایران پیش از اسلام جنبه‌هایى از کاربردهاى درمان و پالایشگرى روانى با موسیقى در معابد زرتشتى بطور پراکنده و اندک نقل شده است. اسناد و مدارک مربوط به این موضوع، در پى حملات اقوام مهاجم از بین رفته است. موسیقى در ایران باستان در خدمت تلقینات دینى و اشارات مذهبى بوده است. بعد از اسلام عمده فعالیت‌هاى موسیقایى نوشتارى و نظرى شد و به دلیل ممنوعیت‌هاى مذهبی، موسیقى و زمینه‌هاى درمانى آن رشد چندانى نکرد.

اما از آثار دانشمندان ایران بعد از اسلام توجه عمیق آن ها را به موسیقى مى‌توان فهمید. برجسته‌ترین این موسیقى‌دانان ابوعلى‌سیناست. ابن‌سینا تحت تأثیر تعلیمات که از کتاب‌هاى دانشمندان یونان قدیم گرفته بود، نقش وزن و ضرب در جهان هستى را بخوبى دریافته بود و دانسته‌هایش را در مورد بیمارانش محک مى‌زد. ابن‌سینا در رسالهٔ کوچک ولى بسیار مهم «علم‌النبض»که در سال ۱۳۱۷ بکوشش مرحوم «علامه سید محمد مشکوة» بچاپ رسید، در فصلى جداگانه به این موضوع پرداخته است.
با توجه به آنچه در رساله‌هاى قدیم موسیقى مى‌بینیم، در هر رساله معمولاً فصلى به تأثیر الحان در نفوس اختصاص داده شده و نشان مى‌دهد که در اکثر ادوار تاریخ ایران موسیقى بعنوان یکى از وسایل مهم در درمان بیمارى‌ها نقش داشته و آن را نیز بعنوان عاملى براى حفظ صحت روحى و روانى بکار مى‌برده‌اند.
رسالهٔ بهجت‌الروح از صفى‌الدین ارموى اشاراتى به این کاربردها دارد. مطالب مشابهى نیز در رسالات نویسندگان دیگر بچشم مى‌خورد که نشان‌دهندهٔ مبانى علمى ثابت و آشکارى بوده است.
آنچه در رسائل اخوان‌الصفا، قابوس‌نامهٔ کیکاوس بن قابوس بن وشمگیر، نوشته‌هاى صفى‌الدین ارموی، رسالهٔ کنز‌التحف و نقلى از عبدالقادر مراغه‌اى دربارهٔ طبایع و تناسب آواز و صداى ساز با هر طبع، آمده است، همگى آن ها آواز تیز و نواختن زیر را براى مزاج گرم و صفراوى توصیه کرده و یا آواز غلیظ و سرد و نواختن سیم‌هاى بم را براى مزاج سرد و سودایى توصیه کرده‌اند و گوشه‌ها و نغمه‌ها را برحسب مزاج‌ها و طبع‌ها طبقه‌بندى کرده‌اند.
در فرهنگ یونان و ایران، موسیقى آهنگ افلاک آسمانى است. هر نغمه‌اى که بشر کشف مى‌کند و آن را به نوا مى‌آورد، انعکاسى از طنین نغمه‌هاى کرات و کواکب و در نهایت بانگ و پرتوى از ذات خداوندى است.
نوشته‌ها و مطالبى که قدما مطرح کردند، تأثیر مایه‌ها و مقام‌هاى موسیقى را بر بیمارى‌هاى جسمى و امراض نشان مى‌دهد. آن ها مقامى را براى رفع مرض مفید و اوقاتى را براى نواختن و خواندن آواز بر بالین بیماران مناسب مى‌دانستند.
در روش‌هاى قومی، نوعى موسیقى درمانى وجود دارد که در ایران از قرن‌ها پیش وجود داشته و هنوز بقایایى از آن در بعضى نقاط بخصوص سواحل جنوبى رواج دارد. این مراسم موسیقایى متأثیر از فرهنگ آفریقایى است و نوع تأثیرگذارى از طریق القاء پیام و انتقال باور از طریق ایجاد هیجان و احساسات موسیقى است که با نیروى از کار، تلقین و هیجان موسیقی، شیاطین و ارواح خبیث و مزاحم را از بدن دور کرده و سلامت را باز مى‌گرداند. بطور مثال در سواحل جنوبى و نیز در بلوچستان بیمارانى که گواتى یا اهل هوا هستند، برحسب جنس و مسلمان یا کافر بودن، نوع مرض آن ها مشخص مى‌شود و طى مراسمى این باد را از بدن بیمار خارج مى‌کنند؛ هر نوع باد یک نوع بیمارى مى‌آورد. پس از تشخیص نوع با دو مرض، سازها و دهل‌ها به صدا در مى‌‌آیند و یک نوازنده به همراه آواز و اشعارى به زبان عربی، فارسى و بلوچى بیمار را متأثیر و هیجان لازم را در او ایجاد مى‌کند و فضاى خلسه ایجاد مى‌شود آنگاه خلیفه با جن درون بیمار گفتگو مى‌کند تا او را به بیرون از بدن بیمار هدایت کند که این کار از طریق رضایت یا معامله یا فشار آوردن انجام مى‌شود. در بوشهر و در مراسم زار که همان باد مزاحم یا جن است بیمار را چند روز در محلى دور از چشم دیگران زیر نظر مامازار یا بابازار نگه مى‌دارند، تا زار از بدنش خارج شود. برنامه‌هاى موسیقایى زار و گوات با رقص و حرکت‌هایى توأم است.
در ناحیه ترکمن صحرا مراسمى شبیه به این وجود دارد که با نوعى سماع اجرا مى‌شود که ریشه در شمن‌گرایى آفریقایى دارد.
در حال حاضر در موسیقی درمانى رشته‌اى با عنوان موسیقى درمانى قومى وجود دارد که مراسم و آیین موسیقایى قدیمى بشکل مناسب و واقعى و تأثیرگذارى بازسازى مى‌شود تا ضمن آن‌که ارتباط عاطفى مردم آن مناطق با مراسم محفوظ مى‌ماند، مؤثر نیز مانع شود.
اما موسیقى درمانى علمى در ایران بسیار نوپاست و بیش از دو دهه از آن نمى‌گذرد. در این مدت کوتاه سخنرانى‌ها و پژوهش‌هایى در این زمینه صورت گرفته است. از نظر تشکیلات رسمی، نخستین بار مؤسسه آموزشى و پژوهشى موسیقى درمانى در سال ۱۳۶۹ ایجاد و کتبى در این زمینه تألیف و پژوهش‌هایى انجام گرفت. اما انجمن موسیقى درمانى ایران در سال ۱۳۸۰ با حضور اساتید برجسته کشور تأسیس شد و این نخستین حرکت ملى و علمى در این رابطه بود.
موسیقى ایرانى به لحاظ بافت و ساختار درونگرایى و عاطفى و گردش‌هاى ادوارى آرام‌بخش مى‌تواند در تنظیمى زیبا و خوشایند تأثیر مطلوبى در شنونده ایجاد نماید. هرچه اطلاعات و عادت شنوایى به مایه‌ها و موسیقى ایرانى بشتر باشد و موسیقى با حال او هم‌خوان‌تر باشد، تأثیر آرام‌بخش و تخلیه هیجانى آن براى کاهش هورمون استرس مؤثر خواهد شد. از طرفى موسیقى محرک و تصنیف‌هاى پرشور موسیقى ایرانى با تِم شیدایى مى‌تواند در مواردى افسردگى را کاهش تحرک و نیروى درونى بدن را در برابر بیمارى‌هاى جسمى افزایش دهد.

موسیقی درمانی در ایران

هر قومی برحسب ویژگی های عاطفی و فرهنگی خود دارای موسیقی خاصی است.

ایران به عنوان یکی از تمدن های کهن، علاقه و قابلیت فرهنگی خود را در استفاده از موسیقی نشان داده و در زمینه های درمانی، روحی و عرفانی از این پدیده استفاده کرده است.

مراجعه به گذشته تاریخی و دانشمندان مشهوری چون فارابی و ابوعلی سینا، صریحاً اهمیت موسیقی و تأثیر آن بر جسم و روح را به ما اثبات می کند. بطور مثال فارابی در کتاب موسیقی الکبیر و ابوعلی سینا در کتاب قانون، به این نکته اشاره می کنند.

فارابی تحقیقات گسترده و ارزشمندی در این مورد انجام داده و یافته های او سال ها مورد توجه دانشمندان و کشورهای دیگر دنیا قرار می گیرد. همچنین «ابن سینا» در کتاب «قانون» تأثیر موسیقی را در اعضای بدن و رفع امراض جسمانی بیان می کند.

فارابی سه خاصیت برای موسیقی در نظر می گیرد؛

احساس انگیزه، نشاط آور و خیال انگیز و گاه موسیقی قادر است هر سه این خصوصیات را با هم دارا باشد.

موسیقی درمانی مختص چه کسانی است؟

موسیقی درمانی برعکس آنچه که بسیاری از مردم می پندارند، فقط برای افرادی که از مشکلات  خاصی چون عقب ماندگی، تأخیر یافتگی رشد، معلولیت های جسمی و بیماری های روانی رنج می برند، نیست. بلکه افراد عادی هم می توانند برای رسیدن به آرامش  بیشتر این روش را امتحان کنند.

هر چند که موسیقی درمانی، بیشتر در مکان هایی چون بیمارستان های روانی، سازمان های توان بخشی، بیمارستان های پزشکی و درمانی، کلینک های بیماران سرپایی، سمینارهای پیشگیری اعتیاد  و مدارس مورد استفاده قرار میگیرد، اما مردم عادی هم می توانند از این شیوه استفاده کنند.

در آخر باید بدانیم که موسیقی درمانی، تنها شنیدن موسیقی نیست. آنگونه که در منابع مختلف راجع به موسیقی درمانی دیده می شود، افراد با نواختن موسیقی و حتی آواز خواندن قادرند به همان نتایج شنیدن موسیقی دست پیدا کنند.

منبع : نمی دونم.