بوی کوچ، بوی سفر، بوی راه   

بر اساس برآوردWTO در حالی که رشد عمومی صنعت گردشگری برای نخستین دهه در پیش رو ( 2000 تا 2010 ) بین 4/3 تا حداکثر 7/6 درصد پیش بینی می شود، یافته های موجود بیانگر آن است که بیشترین قسمت از این رشد در بخش اکوتوریسم به وقوع پیوسته و به طور کی رشد این بخش بین 10 تا 30 درصد خواهد بود.به این ترتیب انتظار می رود تا یک دهه دیگر شمار طبیعت گردان که اکنون هفت درصد از کل مسافران جهان را شامل می شود، به بیش از بیست درصد برسد. (برآوردLindberg 1997 و Reinsold1993 منتشر شده در سایت WTO در اینترنت ).دسته بندی مورد اتکاء در پژوهش مذکور، اکوتوریسم را آن بخش از سفرهایی که به منظور لذت بردن از حضور در طبیعت و نیز دیدار از جاذبه های آن انجام می شود تعریف کرده است این تعریف در وجه عام خود جامع نبوده و بخش های مهمی همچون توریسم ورزشی، توریسم کوچ روستاگردی و ... را در برنمی گیرد. قطعاً با افزودن این بخش به دسته بندی فوق، سهم اکوتوریسم در صنعت گردشگری دهه آینده جهان بسیار افزون تر شده و بر اساس برخی برآوردهای دیگر ( از جمله آنچه که Fillion در سال 1994 انجام داده است ) حتی از 50 درصد کل سفرهایی که در جهان انجام می شود نیز فراتر خواهد رفت.

نیم رخ بازار اکوتوریسم

برآوردهای TES ( جامعه اکوتوریسم The Ecotoursism society ) نشان می دهد طبیعت گردان بسته به انگیزه خود دو گروه سنتی را شامل می شوند . گروهی از طبیعت گردی به دنبال ماجراجوئی دیدار از سرزمین های بکر و نیز توریسم ورزشی هستند اغلب در مقطع سنی کمتر از 40 سال بوده و پیشینه شمار آنها در محدوده سنتی 19 تا 35 سال قرار دارد . اما گروهی که با هدف لذت بردن از طبیعت و دیدار از حیات وحش و ... به اکوتوریسم می پردازند در محدوده سنتی 35 تا 54 قرار دارند (باید توجه داشت که این بررسی، اکوتوریست های بین المللی را مد نظر دارد و طبیعت گردان در مقیاس ملی و محلی به طور کلی محدوده سنتی وسیع تری را در بر میگیرند) اکوتوریست ها ترکیب جنبی خاصی ندارند و اغلب نسبت جنبی آنها 50 به 50 است اما قاعدتاً انتظار میرود با توجه به برخی محدودیت ها که برای طبیعت گردان زن در ایران وجود دارد این نسبت تا حدودی به نفع مردان تغییر کند). بررسی های TESهمچنین بیانگر آن است که بیش از 80 درصد طبیعت گردان بین المللی دارای تحصیلات عالیه هستند. این شمار برای طبیعت گردان علاقه مند به لمس طبیعت و نیز دیدار از جاذبه های آن (به طور عمده افرادی که برای تغییر حال و هوای زندگی شخصی دست به طبیعت گردی می زنند) نزدیک به صد در صد است. اما طبیعت گردان ماجراجو با توجه به آنکه عموماً جوان می باشند غالباً دانشجو و یا حتی محصلان دبیرستانی هستند. برآوردها همچنین نشان می دهد بیشترین گروه از طبیعت گردان (حدوده 60 درصد) سفرهای گروهی را ترجیح می دهند . 15 درصد نیز علاقه مند به سفرهای خانوادگی بوده و 13 درصد نیز اغلب سفرهای خود را به تنهائی انجام می دهند. متوسط زمان سفر حدود 50 درصد طبیعت گردان بین 8 تا 14 روز است که بسته به نوع سفر این رقم تغییر می کند. اغلب تورهای شکار در مقیاس بین المللی برای مدت بیش از 20 روز برنامه ریزی می شوند و نیز تورهای ماجراجویانه به 30 روز نزدیک می شود با این وجود سفرهایی که در مقیاس محلی صورت می گیرد، در مدت زمانی بسیار کوتاه تر انجام می شود. اما این نکته قابل توجه است که به طور معمول زمان سفر برای طبیعت گردان طولانی تر از زمان سفر برای علاقه مندان به جاذبه های تاریخی، فرهنگی و یا تجاری است. حتی سفرهای تفریحی نیز در مقیاس زمانی کوتاه تری نسبت به طبیعت گردی انجام می شوند. که این نکته نقش بسیار مهمی در تحلیل بازار اکوتوریسم دارد. بررسی هایی که درباره اکوتوریسم در آمریکای شمالی انجام شده است نشان می دهد طبیعت گردان در هر سفر خود معادل هزار تا هزار و پانصد دلار پول خرج می کنند. این میزان مبین مقدار هزینه ای است که یک طبیعت گرد صرفاً به عنوان مخارج سفر خود متحمل می شود و طبیعت گردان بین المللی با توجه به علاقه مندی به خرید سوغات، تاکسیدرمی حیوانات و پرندگان شکار شده، پرداخت هزینه اضافی برای تهیه پوشاک و غذاهای محلی و ... خیلی بیشتر پول خرج می کنند. به هر رو این قطعیت وحود دارد که طبیعت گردان بیشتر از دیگر گروههای مسافران پول خرج می کنند. بررسی مقاصد سفر در کانادا و آمریکای شمالی بیانگر آن است که طبیعت گردان بطور عمده شامل سه گروه هستند: 1- بیابانگردان 2- علاقه مندان به دیدار از حیات وحش 3- علاقه مندان به سفرهای گروهی با درشکه، اسب و یا دوچرخه.

بدیهی است که این دسته بندی صرفاً بر جغرافیای طبیعی منطقه فوق الذکر منطبق است. منابع اکوتوریسم هر منطقه را طبیعت آن عرضه می کند و در مناطقی همچون کشور ما که برخوردار از طیف کامل چشم اندازهای متنوع اقلیمی و شیوه های معیشتی منطبق به این شرایط اقلیمی است، دسته بندی مقاصد طبیعت گردی بسیار متفاوت با موارد پیش گفته خواهد بود.

همچنین قابل ذکر است که در دسته بندی فوق توریسم ورزشی (اعم از ورزشهای زمستانی، ورزشهای آبی و ... ) و نیز توریسم شکار و طبیعت درمانی مورد توجه قرار نگرفته است زیرا شمار شکارگاهها و نیز چشمه های آبگرم و ... در آمریکای شمالی به حدی نیست که بتواند بعنوان یکی از ارکان عمده اکوتوریسم منطقه محسوب شود هر چند که ممکن است دارای سهم خاص خود در بازار توریسم باشد.

گفتنی است کهTES  در یک دسته بندی دیگر طبیعت گردان را به طور کلی به دو دسته تقسیم کرده است. 1- آنها که می خواهند از لذت دیدار طبیعت و حضور در آن بهره مند شوند. 2- علاقه مندان به تجربه مکانها و حال و هواهای تازه.

روند رشد اکوتوریسم

1- آمار جالب توجه می گوید که بین سالهای 1992 و 1995 بطور متوسط سالانه 10 درصد آمریکایی ها صرفاً منظور دیدار از طبیعت و لذت بردن از آن دست به سفر زدند. مرکز اطلاعات سیاحتی آمریکا مرجع تهیه این آمار اشاره ای به شمار دیگر گروههای طبیعت گردان (علاقه مندان به توریسم ورزشی شکار و ...) نکرده است. با این وجود حتی آمار فوق نیز بیانگر 43 میلیون اکوتوریست در یک مقطع زمانی سه ساله ای است که نشان می دهد بخش اکوتوریسم در آمریکا حتی بدون اتکا به طبیعت گردان خارجی نیز بازاری پر رونق دارد.که مرکز فوق افزوده است این شمار طبیعت گرد موجب شده در سال 1996 معیشت سیصد هزار نفر در آمریکا به طور مستقیم و یا غیرمستقیم وابسته به اکوتوریسم باشد و درآمد کلی طبیعت گردی در این سال در آمریکا حدود چهارده میلیارد و دویست میلیون دلار برآورد شده است. بررسی آمار رشد اکوتوریسم در کشورهای کوچک نیز جالب توجه است.